李榮貴 •林繼雄 主編                                    to 目  錄       to EDUTECH Entry Page
本文封面  I. 物理治療的病歷記錄 II. 輔助科技器材概論 III. 中醫學概論

Tiong'y-Hak  Khaelun
中醫學概論

--- A ---

◎  Oafnkor ee ihak zu toxngbut ee pwnleeng tioqchiuo;   toxngbut na u pv
ciu kaki khix zhoe ioqbut laai tixliaau, kofzar ee jinlui iaxsi afnny.   Sof'ie
zuxkor u "Sinloong tafm pahzhao, jit gu chitzab'tok" ee kofnghoad.
    遠古醫學發生於動物的本能,動物有病自己找藥物治療,古時的
人類也是如此,故有「神農嘗百草,日遇七十毒」之說。

◎  Toeatioh  jinlui-kenggiam ee luyzeg,  ciu u boexcior ee isut  hoattiern-
zhudlaaai, koq taixtai siongthoaan.    Zu Siofng-Tiaau u jinthea-kayphor ee 
ihak-giefnkiux  khaisie,  koq kasiong  bunji  ee  zhut'hien,  kengkoex-tioh 
Zhunchiw, Ciernkog-sitai, Ciin-tiaau, Haxn-tiaau,  u zoexzoe  i'ioh-hagciar 
laai zernglie-zhud thoanthorng ee kenggiam.  Lexnggoa koq tngsii ee Boseg-
tixhak  ee  hag'hofng,  ciu  kiernlip-khie  cid'ee  hexthorng,  ciofng   Isut 
zoafnpiexn cviazoex zerngthea-sexng ee "Ihak”.
    隨著人類經驗的累積,發展了不少的醫術,代代相傳。自商朝開
始解剖人體以來,加上文字出現以後,經過春秋、戰國時代、秦漢的
醫藥學者整理傳統經驗,加上當時的模式治學學風,建立系統,將醫
術變成整體性的醫學。

◎  Tiongkog-ihak  ka  jinthea  khvoarzox  toa-zuxjieen  ee  cidhoaan,   ar 
hengseeng “thiefn-jiin hab'id” ee zerngthea-ihak-koafn.   Jinthea hongbin 
ia paukoad-tioh kayphor, zoxngsiong, pvixky, pvixlie, cyntoaxn kab tixliaau. 
"Thiefn” si  teq  kie toa-zuxjieen,  zuotiong-tioh  budlui,  sisu,  wtiu  kab 
sengsiong tuix jinthea ee efnghiorng.   Naxsi  tuy hiexntai-tixhak-koafn laai 
korng,  jinheeng-kayphor,  zoxnghuo,  kenglef,  hietto  ciu siok ti hiexntai ee
cibhap-koafn.
   中國醫學將人體視為大自然的一環,而形成「天人合一」的整體醫
學觀。人體方面包含解剖、臟象、病機、病理、診斷及治療;「天」
指大自然,注重物類、時序、宇宙星象對人體的影響。如果從現代治
學觀而言:人形解剖、臟腑、經絡、穴道屬於現代的集合觀。

◎  Ti jinheeng-kayphor-siong,  tuix kutzad,  meqkngr, tngg-ui ee tngto kab 
iongliong lorng  u  zwnkhag ee zhekliong;  uixboeq  kiuu  zerngthea-sexng, 
kayphor-siong tioh kengkoex svazaan ee zernghap:   thaau-zanzhux ciofng 
lai-hunpix-svoax  zernghap ti gvofzong,  ciuxsi sin (iocie) tuix  sixmsiong-
svoax, hix tuix kahzong-svoax, sym  tuix hengsvoax, kvoaf-izong  pvikaang 
tuie'exng-tioh lai-hunpix-svoax.
    在人形解剖上對骨節、脈管、腸胃的長度及容量都有準確的測
量;為求整體性,解剖上經歷三次的整合:第一層次將內分泌腺整
合於五臟(腎與腎上腺、肺與甲狀腺、心與胸腺、肝與胰同兼內分
泌腺)。

◎ Toexji-zanzhux  ciofng "zong" kab "huo"  svalieen-khylaai,  ciuxsi  ka 
kvoaf-tvar  eng  "tvafkngr" svalieen,  sym-sioftngg  eng "hefng-toxkngr" 
svalieen,  pii-ui  eng  "zabjixcie-tngg"  svalieen,  hix-toaxtngg   eng 
"zexngmeh" svalieen, ar sin-pongkofng ciu eng "Sujio-kngr" svalieen.
   第二層次將臟與腑整合(肝膽以膽管合、心小腸以胸導管合、脾胃
以十二指腸合,肺大腸以靜脈合、腎膀胱以輸尿管合)。

◎ Toexsvaf-zanzhux  si  ciofng zoxnghuo  eng  huihkngr-sinkengsog  laai 
zernghap-zoex zabjix'ee kengmeh;  paai ti sengkhw zor'iu,  zofngkiong 24-
zof ee kenglef-hexthorng.    Ia  ciofng  laixzong, sengkhw kab khachiuo 
lienkied-khylaai, zorcviaa limzhngg-cyntoaxn, tixliaau kab soatlie ee ikux.
    第三層次將臟腑以血管神經束整合成十二經脈,身體左右對稱共二
十四組經絡系統,將內臟與軀幹、四肢聯結起來,以作為臨床診斷、
治療及說理的依據。

◎  Tiong'y  ee  "zoxngsiong-lylun" tuie'exng-tioh hiexnkym ee senglie-hak, 
ar "cidpvi-pvixky" tuie'exng-tioh pvixlie-hak,  yn ee laix'ioong phienhioxng
ti  theflai-sirnseg-lun;  ar cyntoaxn-siong  ciu  eng "bong (heeng kab seg)",
"buun  (sviaf  kab  bi)",  "bun (pvixzong  kab  phaisied-but)",  ykip  "chied 
(bongmeh kab chiokcirn)"  siefn  laai siucip hoaxnciar ee sengkhw ee piaw-
hien,  jien'au  kengkoex  "piexnzexng" ee  chiwsiok,  eng "ym-ioong"   zox 
zofngkafng,  laai symzaf hoaxnpvi-pox'ui  ee "pior-lie',  kab  pvixzexng  ee 
"haan-jiet",  thefcid  ee  "hy-sit", laai  zorcviaa "luxnti" ee ikux.
   中醫的臟象理論對應著現今之生理學,病機對應著現今之病理學,
其內容偏向於體內訊息論;而診斷上,則以望(形、色)、聞(聲音
、氣味)、問(症狀及排泄物)、切(把脈與觸診)先收集病患身體
的表現,然後經過「辨証」的手續,以「陰、陽」為總綱,審查病位
的「表、堙v、病性的「寒、熱」,體質的「虛、實」,以作為
「論治」的依據。

◎  Citkhoarn "piexnzexng-luxnti" ee liutheeng,  tuie'exng-tioh  hiexntai ee 
khorngzex-lun;  ar tiong'y ee tixliaau-hongseg khiog u "ciamkux" ee budlie-
liauhoad, "sidliaau" ee  eng'iorng-liauhoad, "ioqliaau" ee hoarhak-liauhoad, 
khorngzex "chitzeeng", ciuxsi "lo-hie-sw-iw-py-khiorng-kviaf" ee zengsiin-
liauhoad,  khorngzex "gvofseg",  ciuxsi "zhvef", "aang", "ngg",  "peh",  kab
"of",  ykip  khorngzex "gvofsviaf",  ciuxsi "kag-tefng-kiofng-siofng-uo"  ee 
sixthviaf-liauhoad,  koq  cixn-cidpo  si  phoeahap  "gvof'un-liogkhix"  kab 
"zwgvor-liuzux" terng ee sikafn-ihak-liauhoad.
   這種「辨証論治」的流程,相當於現代的控制論;而中醫治療的
方式則有針灸的物理療法、食療的營養療法、藥療的化學療法、控制
七情(怒、喜、思、憂、悲、恐、驚)的精神療法、五色(青、赤、
黃、白、黑)五聲(角、徵、宮、商、羽)的視聽療法、五運六氣
子午流注等時間醫學療法。

◎  Ysiong sor-korng ee tiong'y-hak ee laix'ioong, suijieen hiexnkym ykefng
ciapkin  sengsek  ee  kefngkaix,  iawsi  kantvaf  kaux  hongkoafn-ihak  ee 
hoaxn'uii naxtvia.    Hiexntai ee tiong'y-hagciar engkay tioh ti cit'ee hong-
koafn ee kizhor-terng, koq lix'iong hiexntai-khohak ee chiwtvoa, zu bixsi ee
hongbin laai keasiok loflek, zernghap-tioh tiong'sef-ihak ee giabzeg,  zafjit 
laai  tadseeng  kokzex-hoax  ee  kefngkaix;   afnny  ciu  oe  cviazoex boeq 
khek'hok jinlui-citpvi ee toa-hok'ym.
   以上所述中醫學的內容,雖已經接近成熟的境界,但僅止於閎觀
醫學的範圍,今之中醫學者,宜在閎觀的基礎上,利用現代科學的
工具,從微觀方面繼續用功,整合中、西醫學的業績,早日達成國
際化的境界,如此則將是克服人類疾病的一大福音。

---B---

◎  Tiong'y  ti  limzhngg-siong  teq  tixliaau  citpvi ee sii,  tioh  kafngkiux 
phoeahap-tioh  jinthea  ee  zuxjieen-liauleeng.     Bolun  si  ciamkux  iafsi 
exng'ioh, lorng si teq ka jinthea pangzan khix khutuu citpvi.
  中醫在臨床上治療疾病,講究配合人體的自然療能,不論針灸、
用藥,都是幫助人體袪除疾病。

◎  Phiejuu laai khvoax kafmmo.   Tiong'y  jixn'uii  jinthea  in'ui boextaxng
sek'exng tudjieen ee thvikhix-piernhoax  ciaq  laai titpvi.    Afnny  ciu ka y 
kiorzoex "sionghofng".   Zef si in'ui korjiin ee thefcid bokaang, sionghofng-
au ciu zhut'hien bokaang ee "haan"-"jiet"  liofngciorng  piawhien, sof'ie ciu 
korng u honghaan-zexng kab hongjiet-zexng ee hunpiet.
   譬如感冒;中醫認為因為人體無法適應突然的天氣變化而得病,稱
為傷風,因為個人體質不同,傷風後的症狀出現寒、熱兩種不同的表
現,因此,有風寒證和風熱證之分。

◎ Hongjiet-zexng piawhien-zhud hoatjiet, na'aau zefngthviax,  cih ee sekti 
pvie'aang,  ciqkof  toax  poh-ngg,  meh  phuu-kirn, terng  ee  zerngzong; 
honghaan-zexng ciu piawhien-zhud hoatjiet, boo-laukvoa, kutzad sngthviax, 
cih-seg zerngsiong, ciqkof poh-peh, meh aan, terng  ee zerngzong.  Liofng-
ciar ee ioxng'ioh ciu tioh u benghiern ee zha'vi.
   風熱證表現出發熱、咽喉腫痛、舌色紅、苔薄黃、脈浮數等症狀; 
風寒證表現發熱、無汗、骨節酸痛、舌色正常、苔薄白、脈緊等症狀
,兩者用藥明顯差異。

◎ Koq in'ui "hofng" u  pierntong-cviakirn ee serngcid, sionghofng-kafmmo 
ciu  iong'vi  ynkhie  pernghoad-zexng.   Sof'ie  pvix'ui-siong  u  pior-lie ee 
hunpiet.   Hongsiaa ti "pior" ciu pvi boo pernghoad-zexng.  Hongsiaa na jip 
"lie", pvi ciu chimjip  laixzong.   Tiong'y koq huisioong-zuotiong jinthea ee 
"zerngkhix",  zef ciu tuie'exng-tioh hientai sor-korng ee biefn'ek-kileeng, y 
ee  zoxnghorng  u  "hy" kab "sit" ee  hunpiet;  "hy" piawsi biefn'ek-kileeng 
haxkaxng, koq  pvi ee siakhix kioong, "sit" piawsi  biefn'ek-kileeng  kioong
 ar pvi ee siakhix  ia  kioong.
  又,因「風」有快速變動的性質,傷風感冒容易引起併發症,所以
病位上有表、堛漱嬪O,風邪在表,則疾病沒有併發症,風邪入堳h
疾病已侵入內臟;中醫又極注重人體的正氣,即現代所言免疫機能狀
況,有虛、實之分,「虛」表示免疫機能下降,且病邪強,「實」表
示免疫機能與病邪兩者都強。

◎  Ysiong sor-korng ee jiet, pior kab sit si siok ti "ioong", ar haan, lie kab 
hy  siok ti "ym".  Tiong'y eng ym-ioong zox zofngkafng, ar kasiong pior-lie-
haan-jiet-hy-sit,  zofngkiong   u   poeh'ee  "kafng",  kiorzox  "patkafng"; 
phoeahap-tioh  gvofzong-lioghuo  laai tuix citpvi ha cyntoaxn, jien'au ka yn 
tngzoex  tixliaau ee ikux.
  以上 熱、表、實, 屬「陽 」;寒、堙B虛,屬「陰」,中醫以
「陰」、「陽」為總綱,加上「表」、「堙v、「寒」、「熱」、
「虛」、「實」共八綱,配合五臟六腑來對疾病下「診斷」,然後
做為治療的依據。

◎  Citpvi ti "pior" ciu tioh kae-piofzexng, kae-piofzexng ee ioh u mahoong, 
kuieky,  kviukaix,  honghofng, terng;   na  ti "lie" ciu  tioh  kofng-lyzexng, 
chinchviu eng taixhoong,  cycih,  bongsiaw, terng  laai tixliaau.   U "haan"
ciu eng wn-kux iafsi unjiet-ioh, chinchviu zhvekviw, huozuo, jiogkuix, terng.
U "jiet" ciu  eng  hanliaang-ioh, chinchviu  ng'nii,  ngkhym,  cioqkof, terng, 
laai tixliaau.
    疾病在表則解表證,解表藥如麻黃、桂枝、荊芥、防風等;在
「堙v則攻媄牷A如大黃、枳實、芒硝等;有「寒」則用溫灸或溫
熱藥,如生薑、附子、肉桂等,有「熱」以寒涼藥如黃連、黃芩、
石膏等治療。

◎  U "hy" ciu eng pof'iorng-ioh, chinchviu jinsafm, ngkii, tongkuy, angzor, 
terng  laai  tixliaau;   u "sit" ciu  eng  siax-sit-ioh,  chinchviu  samleeng, 
gvozud, terng.    Tiong'y  siexn'iong toa-zuxjieen ee budlui, paukoad sidbut,
toxngbut, kab khorngbut, ia eng ciamkux, laai  pangzan jinthea khix  khutuu 
citpvi.    Limzhngg-siong  teq  tixpvi,  tioh  kafngkiux koaan-liauxhau,  ke-
togsexng  iafsi  ke-sionghai-sexng.     Afnny  citpvi  hofliao-y'au  koq  eng 
sidliaau laai zox pvix'au ee tiau'iorng, afnny ciu  thafng uxhoong citpvi  ee 
hoghoad.
    有「虛」則以補養藥,如人參、黃耆、當歸、紅棗等來治療;
有「實」則以瀉實藥,如三稜、莪莍等。中醫善用大自然物類植物
、動物及礦物,或針灸來幫助人體袪除疾病,臨床上治病講究高療
效,低毒性或低傷害性,疾病痊癒後再以食療做病後調養,來預防
疾病復發。

◎  Exbin, larn  eng cidtviw sidzex ee pvilek-pior  laai  soatbeeng kafmmo 
"hongjiet-zai-pior" ee tixliaau sidle.
   下面, 我們以一張實際的病歷表來說明感冒"風熱在表"的治療實例。




 
 
 

       中醫學概論
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                            2005年1月

台語現代文:林繼雄   華文: 榮貴
    .
   中醫在台灣的醫療行為上, 佔有相當的份量。中醫師對與民眾的溝通上,需要用到聽來十分深奧的中文術語.於是不少人以為沒有漢字書面解釋是很難使一般就醫者瞭解醫師的口頭說明的。
  .
   本教材是國內首次以標準的台灣話口音和華語漢字文並列對照的中醫入門教材。其中的台灣話口音部份,則以台語現代文來寫成。 
  .
   如果本教材的試教,能獲得一般大學生的接納,我們盼望在以後的機會裡,陸續推出中醫各科的專業教材。
    .
       .