林繼雄  專講

 
台語 ee 聲調與例文
練習  
                       .  .  .
EDUTECH首頁

速查:基調音 (F-tones), 高調音 (Rtones), 迴旋音 (B-tones), 下突音 (D-tones), 上突音 (P-tones) 低促音 (LS-tones),   高促音 (HS-tones),    聲調間ee關係,
 聲調 kabee 高低  台語辭調 ee 練習

高促音 (HS-tones)



(基調音(Kitiaux'ym)

下面 ciah'ee 拼字, 表出 台語 ee 基調音, 是 普通 teq 出聲 時 ee 聲音。
 

a   e   i   o   o   u 
ai   au    ia   io   iu   iau    oa   oe    ui
am   an   ang   eng   ong   oan 
im   in   iam   iang   ien   iong 
     ng
基調音 是 平 ee,是無特別用力或是拉高壓低ee平常聲調。

Na ti文中看著kab ciah'ee bokang ee母音拼字,就知影是其他ee 聲調。


(調音(Koantiaux'ym)

y(←i), w(←u) kab附加著~f ee拼法,是boeq提高聲音ee聲調, 叫做高調音   Ciah'ee 是 : 
 

af   ef   y   of   of  w 
ay   aw    iaf   iof  iw   iaw    oaf  oef    uy
afm   afn   afng   efng   ofng   oafn 
ym   yn   iafm   iafng   iefn   iofng 
mf      ngf


(迴旋音(Hoesoan'ym)

台語中,有彎曲ee聲調,thafng由重複ee母音字laai感受,  zef 就是迴旋音。  
 

aa   ee   ii   oo   oo  uu
aai  aau   iaa  ioo  iuu   iaau    oaa  oea    uii
aam   aan   aang   eeng   oong   oaan 
iim   iin   iaam   iaang   ieen   ioong 
mm      ngg


(下突音(Extuq'ym)

◎拼字中,有∼x ee,ho你壓低聲音,這是下突音。 
 

ax   ex   ix   ox   ox  ux 
aix  aux   iax  iox  iux  iaux  oax oex    uix
axm   axn   axng   exng   oxng   oaxn 
ixm   ixn   iaxm   iaxng   iexn   ioxng 
mx      ngx


(上突音(Tefngtuq'ym)用力 推出去ee

◎聲音,ti歐美語言中時常oe遇著。叫hef是上突音

ar   ea   ie   or   or  uo 
ae   ao    iar   ior  iuo   iao    oar  oea    uie
arm   arn   arng   erng   orng   oarn
irm   irn   iarm   iarng   iern   iorng 
mr      ngr

○ Ciah'ee 拼字,對應下面ee教會羅馬字音標:  

[a/]    [e/]    [i/]    [o/]    [o/]   [u/]
 
[a/i]  [a/u]     [ia/]   [io/]  [iu/]  [ia/u]   [oa/]   [oe/]   [uie/]

[a/m]   [a/n]    [a/ng]    [e/ng]    [o/ng]     [oa/n]

[i/m]   [i/n]   [ia/m]   [ia/ng]   [ie/n]  [io/ng]
 
 [[m/]         [ng/

(促 音(Chiok'ym)

 發出 下突音 ee 時陣, 將氣息稍停,就成為一種「促音」,叫做
(低促音Kab zef相對,發上突音時,將氣息稍停,就成為另一種促音,叫做
(高促音。如:
 

下突音 ax  →  低促音 aq     上突音 ar 高促音 ah
下突音 oax 低促音 oaq   上突音 oar高促音 oah.

 
 
(低促音 ee拼字q 為:
 

aq   eq   iq   oq   oq  uq 
aiq  auq   iaq  ioq  iuq  iauq  oaq oeq   uiq
ab    ad  ag    eg   og   oad 
ib    id   iab   iag   ied   iog
mq      ngq


( 而高促音ee拼字為~h:
 

ah   eh   ih   oh   oh  uh 
aih  auh   iah  ioh  iuh  iauh  oah oeh   uih
ap    at  ak    ek   ok   oat 
ip    it   iap   iak   iet   iok 
mh      ngh




聲 調 間 ee 關 係
 
漢 字  音
┌───────┴───────┐
   平聲(軟聲)                  仄聲(強聲)
┌───┴───┐         ┌───┴───┐
平順聲     彎曲聲      突擊聲     頓促聲
┌─┴─┐     ┌─┴─┐     ┌─┴─┐    ┌─┴─┐
基調音 高調音 迴旋音 (迴升音) 下突音 上突音 低促音 高促音
(例) oa    oaf        oaa    oaar      oax    oar      oaq     oah 

  




聲 調 kab 聲 ee 高低
 
(平 柔 聲 音) (用 力 聲 音) (頓 促 聲 音) 

 
   高調音 ─────────────  oaf
       . . 上突音 oar .高促音  oah
基調音───────────────  oa
     迴旋音 ─────────────  oaa       . . 下突音 oax 低促音  oaq
(高低) 

( )
 
 
( )
 
 
( 低 )

 註:聲ee高低」所指ee是使用樂器所能定出ee音階高低。Ti樂譜上, eng (1)do,(2)re,(3)mi,(4)fa,(5)so,(6)la,(7)ti,分別 唱出來 ee,就是cit'ee聲音高低。
  另外 一套 分辨標準是「聲 ee 強弱」。 依此分類,則
 

   強弱變化                                          語聲調
保持 同強度 ||
 基調, 高調, 迴旋
由強 掉 為弱  |‾↘ | 上突, 下突
由強 而 消失  |‾\ | 高促, 低促


(朗 讀 練 習(Lofngthok-Liexnsip)
選  擇
(1)  基調音 kab  用 ~f  ee 高調音       (2) -y  ee 高調音(3) -w  ee 高調音
(4)  aa, ii, uu ee 迴旋音(5) ee, oo, oo ee 迴旋音(6) mm, ngg  ee 迴旋音(7) ~x   ee 下突音     (8)   ~r  ee 上突音    (9) 他拼法  ee 上突音.


(1)  基調音 kab 用~f ee高調音

(Zef si Guchiaf
 
(   Zef si guchiaf.  Hef si befchiaf.  Zef si kongchiaf.  Hef si hoefchiaf.

(     Zef si sikoef.   Hef si tangkoef. Hef si symmih?    Hef si kimkoef. Zef si lanhoef.    Hef si tehoef.   Zef si enghoef.   Hef si boftafn.
(        Zef si tepoef.    Si papaf ee tepoef.   Hef si symmih? Hef si mamaf ee te'aw.
 
(       Ciaf si Taitiofng.  Hiaf si Taitafng.   Ciaf si Taisef.     Hiaf si Pintofng.


(  Zef si symmih?  Zef si siofmoe ee sinsvaf.  Hef si siofti ee svaf.    Siofti ee svaf, o'of.
(   Ciaf u symmih?  Ciaf u cinzoe hoefkimkof.  Hiaf u symmih?  Hiaf ia u cinzoe hoefkimkof.

.

(2)  用 -y  ee 高調音

(                          Lym  Kapy
(  Zef si papaf ee kapy.  Papaf lym kapy. Siofmoe lym byny
(bylefng).    Siofti lym guny(gulefng).
(  A'Kiaw, cyn-kofzuy. Yi ma cyn-oe sainay.   Yi ee hviakof si suky. Y si kongchiaf ee suky.

(  Zef si a'Efng ee iency.  Yi u cinzoe iency.  A'Efng ee papaf u bykym.      A'Efng ee mamaf u kimkym ee ngkym.

(         Tafui u pengky? Siofti-hiaf u pengky.  Polepoef he pengky, y ciu lerng-kiky. Ciaf u zhengpefng zhafm gulefng. Khaq-tvy ee, si gulefng iafsi pengky?
(       Tiafmsym ti tafui? Hef ti mamaf-hiaf.   Tiafmsym u symmih?   U angtau-thngf ma u angtau-pefng.
(     Ciaqpng-kefng u tang'of, bykof kab iensuy. Hiaf ma u hepy kab hoeky.

(        Svoalai u say kab svoaty.  Haypvy-hiaf u soatuy.  Chimsvoaf-lai ee ty si svoaty.  Kuituy ee soaf si soatuy.


(3) 用-w  ee 高調音

 (        Cidciaq kimkw
(    Ciaf u cidciaq kimkw.   Si zhvef ee kimkw.  Hiaf u kuyciaq kimkw?  Hiaf u kawciaq kimkw.

 (   Hef si cidciaq kw.  Si haykw, si ti haylai ee haykw.  Haypvy karm'u kawhia kab titw?
(  Hiaf u kuyciaq niaw? U kawciaq niaw. Kitiofng u svaciaq, si of ee niaw.  Hef si a'Kiaw yn-taw ee niaw.
(  Zhwn-ha-chiw-tofng.   Kaciw na si zhunthvy, Lamhuy si chiuthvy.           Zhunthvy, joaqthvy, chiuthvy kab kvoathvy.
Afnny Aciw si symmih'thvy?  Ma si zhunthvy.

(       Hongthay-thvy, hofng cviatoa.  Thvykngf ee sii, thvy o'of. 
Hofthvy, phvaythvy, sva'kauvoa. Symmih si longhw kytioh thvy teq kithai? .. Si ho.

(  A'Li yn-taw ee lauthuy-khaf-hiaf, u cidkefng pangkefng.Hiaf u cviakngf ee mngthafng, kab cidee toa ee sizefng.  A'Li ee siensvy kab yn-cyhw, ti ciaf kofng'oe, ti ciaf suhhwn.  Ti cit'ee pangkefng-lai, yn u cviazoe thafng hoailiam ee su.


(4) 用aa, ii, uu  ee 迴旋音

(        Taioaan-Laang
( Chiuhaa si Taioaan-laang, a'Buun ia si Taioaan-laang. Yn tuy Taioaan laai.   Yn ee akofng kab papaf ti Taioaan.

(  Yn-taw ti tofui? . Chiuhaa yn-taw ti Tailaam. . Si Taioaan ee Tailaam. A'Buun yn-taw ti Gilaan. . A'Giim yn-taw ti Zofviaa iafsi Kohioong?

( Tailaam, Gilaan, Zofviaakab Kohioong lorng ti Taioaan. Chiuhaa, a'Buun, a'Giim kab a'Thoo lorng si Taioaan-laang.

( Kinnii si 2009-nii.    Menii si 2010-nii. A'Giimboeq ti 2010-nii khix Kaciw. Tangsii Chiuhaa boeq tngflaai Taioaan? Yi boeq ti menii ee sinnii tngflaai ciaf. Sinnii-y'au. yi ciu ti Taioaan. 
( Hit'ee puipuii, koankoaan, koq bin vivii ee laang si sviaflaang? Y si a'Kiaw ee hviakof.     Y laai ciaf boeq i-khakiuu.      Y kantvaf boeq i-khakiuu, y m i-nakiuu.

( A'Kiaw ia laai ciaf laq. Yi zheng aang ee svaf kab of ee kuun.    Yi u haa uikuun, .si zuy'aang ee uikuun.


( Zuytii-lai u cvviazoe hii, si kimhii kab lyhii. Longtviu-
hitpeeng u guu kab viuu.


( Hii boe kviaa, guu kab viuu oe kviaa. Oe-kviaa koq oe-poef ee thaang si symmih? Hef si hosiin.


(5)   oo, oo, ee  ee 迴旋音

 (       Cidtviw  Too
(  Hiaf, koankoaan ee sofzai, u cidtviw too.       Hittiw si symmih'too?  Si cidciaq lionghee ee too. Hitciaq lionghee chinchviu Hayleeng-Oong, ciu'uii u cinzoe hii, hee kab kw.


(  Hayleeng-Oong si zuylai ee oong. Y khia ti Liongkiofng, teq thofngti hayviuu.           Laang korng, liongkiofng ti Taioaan ee Phv'oo.    Phvi'oo si tofsu, ti Taioaan ee saipeeng.


(  Zuykaw u zhanlee, hnglai u loxlee,  zhawpof u suyguu, ochiw ia ti hiaf.


(  Hitzaang si symmih? Hitzaang si viuthoo. Hiaf ma u Phutoo.    Phutoo   svy kuikoo.

(    Sviaflaang laai? Chintoong laai. Cympoo, mfpoo tangzoee laai.   Laai, laai, laai. Laai ciaf  ze. Boeq lym angtee iafsi olioong-tee? Yn m limtee, boeq uiloo. Zwnpi angciim, zhawhee kab zulekee. 
(     Kafmboo kiamhii kab afmmoee?  Na boo, u mi ma khaq-viaa boo.


(6) 用mm, ngg  ee 迴旋音

(           Hoehngg-lai
(  Hoehngg-lai u cviazoe hoef teq khuy. Chiu u hoe'mm. Kiarm ykefng si zhunthvy? Hoe'mm na khuy,  hiaf ciu kohboeq u hoef. Hef si enghoef ee hoe'mm.


( A'Thoo laai hoehngg, yi kab yn-mamaf laai. Yn khia ti hoehngg-mngg-hiaf. Bibii ee zhunhofng teq zhoef yn ee thaumngg.    Zafkhysii ee jidkngf, ho yn ee viar tngtngg.


(  Hoehngg u cinzoe hoef. Ngg ee hoef u bidthngg ee phangbi.  Aang ee hoef kvafnar a'Thoo ee angsvaf, ti chvichvy ee zhawpof ee tiong'ngf.


( Lipaf-goa u hanzuu-hngg. Ti hiaf, khiukhiuu ee, .si hanzuu-tiin.
Lipaf-lai si zafkhysii ee hoehngg, si a'Thoo yn-taw ee au-hoehngg.


(7) 用 ~x  ee 下突音

(                     Hoxsvoax
( A'Siux ee hoxsvoax si kofzuy ee hoxsvoax.   A'Kexng ee hoxsvoax si of koq phoax ee hoxsvoax.   Goaxbin si hoxthvy, yn ciu giah hoxsvoax.     Afnny zhutmngg, sengkhw ciaq boe taam. 


(    A'Kexng zheng hoxmoaf, a'Siux zheng hoxy.   Yi ia toax chiwthox, in'ui goaxbin cviakvoaa.    Kafm'zay, a'Kexng si a'Siux ee moexsaix? Y ti chixgoa teq zexng kamciax kab zhvezhaix.


( A'Siux boeq khix pan taixcix.   Yi ti chixlai teq sioxngpafn.   Yi si cidee lauxsw, teq kax Engbuun kab lyhoax.  Hoxthvy yi ma boeq khix kax yi ee hagsefng. 


(    Expof haxpafn-au, yi ciu khix zhixtviuu boefzhaix.    Hiaf u mixsvoax, kwzhaix, tauxzhaix kab hoezhaix.   Kiarm u kithvaf sinsiefn ee zhvezhaix?   Auxbin hitpeeng u lefngtoxng ee kolezhaix.
(      Swnkvoaf, kiamzhaix, kinciof, kab onglaai.     Mixpaw, tauxkvoaf, hi'oaan, kab ienchieen.    U hii, moaa, kampoex, tauxcviux thafng kunthngf.    Bah'iuu, thotau-iuu, moa'iuu boeq zhafzhaix.
(       Hoxthvy, toaxho loh-boextheeng.    A'Siux zhwn thaau khvoax goaxbin.   Ho+aq, ho+aq, nar loh-lorng-boextheeng.   Chiwlai ee toaxpaw zhvezhaix si boeq afnnar kvoa?


(8) 用 ~r  ee 上突音

(     Porzoar-siong ee Korsu
( Papaf teq khvoax kin'afjit ee porzoar.   Y kiox goarn laai ciaf ze, y boeq korng korsu.   Porzoar u siar Taaioaan-laang phaq hor ee korsu. 
 (     Y korng:
    "Tngf Jidpurn ciarmlerng Taioaan ee sii, azor tviaxtvia khix phaq hor.   Y korng boeq khix phaq hor, kisit si khix zhoe Jidpurn-laang porsiuu.   Jidpurn-laang ti armsii laai zng+nih, thauthau'ar ka larn ee zngbiin armsngx. 


( "Lirn ee azor, laang cin'iorng koq u zernggi-karm.   Y armsii zhutmngg, zafkhysii ciaq tngr+laai.    Uxsii y oe tioqsiofng, ma boo korng si afnzvoar.   Suijieen guxtioh guihiarm, y ma chiorchiox korng, phaq hor cviaa-hofsngr. 


(    "Y u cidee zabor-kviar, si lirn ee amar.    Amar svy papaf, her ciuxsi goar.    Azor cinthviax lirn-amar, mxkafm ho yi ciaqkhor. Amar lorng mxzaiviar lirn-azor si afnnar teq phaq hor. 
 
(     "Uxcidjit, lirn-amar zhar boeq kab azor khix phaq hor.      Azor thviatioh yi boeq toex, ciu simlai cviaa-hoanlor.        Y-sym cide khykoong, ciu toaxsviaf ka yi me.    Me-liao, y ciu cidlaang pviarsex zao-zhudkhix goaxbin.
(       "Hitsii uxlaang khvoartioh azor ti goaxbin thauthau'ar teq laau bagsae.    Y hiornglaai mxbad afnny ka lirn-amar toaxsviaf me.    Y sviu, y afnny khix phaq Jidpurn-laang, na boextaxng thafng tngr+laai, si boeq afnnar ciaq hor.   Lautioh lirn-amar cidee laang ......"
(       Kin'afjit ee porzoar u siar phaq hor ee taixcix.    Ti hiaf boo siar, si sviaflaang khix phq hor.    Tvaf, larn lorng zaiviar, he si larn ee azor.    Larn ciu ia boeq laai oh y, cviazox iofngkarm ee torsu. 


(9) 其他拼法  ee 上突音

(    Goar ee Toaxcie, a'Bie
(     Goar u cidee toaxcie kiorzox a'Bie.    A'Bie Cie, toa goar siehoex;  yi ee laang suie koq kiesexng cviahor.    Zef, goar kab yi sionghoarn;  goar ee laang zholor, koq kiesexng cviabae.    A'Bie Cie zaiviar goar hotoo, yi iao si cviaa-thviax+goar. 

(    Uxcidjit, yi zhoa goar boeq khix khvoarhix.   Kaux hievi ee mngkhao, pailiet boeq jip+khix ee sizun, goar ciaq hoatkiexn boo zaq hie'phiox laai.   Acie khvoax goar teq toa-tioqkib, ciu khinkhyn sof goar ee thaukhag, chiorchiox-korng, "Ae lie koq boexkix+tid."
(  Muypae, goar na boeq zhutmngg, yi ciu laai goar ee sinpvy;  cit'hang-hit'hang 
thoex goar zernglie.   Koq ka goar cit'hang-hit'hang hoanhux laai thechvie.   Zef si in'ui yi zay, goar ee kiesexng tegpiet bae, koq suxsu bogaau phahsngx kab koafnlie.    Yi cidbin zernglie cidbin korng,  "Zef ti ciaf, hef ti hiaf, lie tioh mxthafng boexkix+tid." 
( Kuxnii, acie ti Kalie kiet'hwn.   Kiet'hwn-au ciu boeq khix Thaekog zox senglie.    Goar tuy Taipag ze hoefchiaf kvoarkhix hux yn ee kiet'hwn-seg. 

(      Tngf goar taqjip zhux+nih ee sii, kiet'hwn-seg tehboeq khaisie. Goar kynkirn zawkhix zhoe acie;   ciu ka yi korng, "Kionghie, kionghie.  Goar ee acie !  Zef si lie ee hor-jidcie !"   Goar ciu khaisie ti goar ee svaf ee muy'cidee laktoexar+nih, zhoe hit'ee boeq saxng ho yi ee kym-chiwcie.    Tidtit-zhoe tidtit-zhoe, khioksi lorng zhoe-boo !

( Acie ti hiaf khvoax goar zhoe-gaq bin lorng aang+khylaai.   Yi khia+teq, tarn cidtiap'ar-kuo.   Yi ee bin iao si chiorchiox, ar khinkhyn'ar kofngzhud, "Ae, lie koq boexkix+tid laq." 
(       A'Bie Cie, goar zoex-chin'aix ee toaxcie.   Suijieen lie ykefng khix ti hngxhng ee Thaekog, goar iao sisioong teq hoailiam+lie.   Goar ee kiesexng iao si hiahniq'bae, mxkuo sisioong lorng oe sviuxkhie lie, goar ee acie.    Sviuxkhie lie ee thviarsym, lie ee chiorioong, kab lie ee hitkux oe, "Ae, lie koq boexkix+tid."    Ciah'ee, kaux efng'oarn, goar lorng boe boexkix+tid.

(10) 強弱音辭(~^~的後部全改為下突音發聲)
(
(
 
 

(

     Thor'ar Zao^laai
   Khvoax^aq.  Nngxciaq thor'ar zao^laai.  Yn thiaux^cid'e-thiaux^cid'e
cyn-kofzuy. 
   Ti tviaa^nih ee gyn'ar lorng u khvoax^tioh.  Taikef tiaxmtiam, bo'aix ho yn kviaf^tioh.
(
 
 

(

  Gyn'ar khafn kaw'ar, toaxlaang khafn gu'ar.   Zapof-gyn'ar aix bef'ar.   Zabor-gyn'ar pho niau'a'r. 
    Chitthoo-miq'ar taglaang aix.  U chia'ar, u ang'ar, ia u zhaa-zng'ar.
(

(
 

(

   Kaw'ar-kviar torzhux loaxnloan-zao.
  Y zao^khylix koq zao^loqlaai;  y zao^zhutkhix koq zao^jiblaai.  Y na koq zao^laai, tioh ka y liah^khylaai.
   Afnny, y ciaq boe loaxnloan zao. 
(
 
 
 

(

   Kaw'ar-kviar na aix  loan-pui, to ka y kvoafzhud goaxkhao.   Gyn'ar kviar na m koaikoay, ciu maix ho y zhud^khix.
  Phvae-kaw'ar aix puix, ciu bolaang boeq thviax y.  Koay-gyn'ar aix chitthoo, ciu ho y zhutkhix goaxkhao.
   強弱音辭,可寫成~^~ 或 ~+~,其意義相同。